همه‌ی نوشته های: هنر تذهیب

مدیر موزه وقف همدان با اشاره به اهمیت نسخه خطی «حبیب‌السیر» گفت: ویژگی برجسته این اثر، جلد نفیس و تذهیب‌های نسخه «حبیب‌السیر» است که آن را به نمونه‌ای ممتاز از هنر تذهیب دوره صفوی تبدیل کرده است. او توضیح داد که در وسط جلد کتاب یک ترنج زیبا قرار دارد و هنرمندان زمینه آن را با رنگ گل‌بهی آراسته‌اند. این طراحی ظریف و هماهنگ نسخه «حبیب‌السیر» را به یکی از آثار شاخص تذهیب دوره صفوی تبدیل کرده و پژوهشگران و علاقه‌مندان هنر ایرانی را جذب می‌کند.

ثبت ملی نسخه خطی در فهرست آثار کشور

به گزارش وب‌سایت هنر تذهیب، خسرو محمدی، مدیر موزه وقف همدان، اعلام کرد که مسئولان میراث فرهنگی امسال دو اثر مهم را در فهرست ملی آثار کشور ثبت کرده‌اند. یکی از این آثار نسخه خطی و وقفی «حبیب‌السیر» است که به‌عنوان نمونه‌ای برجسته از هنر تذهیب دوره صفوی شناخته می‌شود و هم‌اکنون در موزه وقف همدان نگهداری می‌شود. محمدی خاطرنشان کرد که این نسخه نفیس متعلق به دوره صفوی و از مجموعه کتابخانه وقفی واقف بزرگ استان، مرحوم بهاءالملک، است و ارزش تاریخی و هنری بالایی دارد.

طراحی جلد و تذهیب‌های شاخص

مدیر موزه افزود: «ترنج میانه جلد کتاب، بخش مرکزی طراحی جلد را تشکیل می‌دهد. هنرمندان با دقت و ظرافت زمینه آن را با رنگ گل‌بهی آراسته‌اند. این ترکیب رنگ و طرح، جلوه‌ای روحانی و هماهنگ به جلد بخشیده است. تذهیب‌گران دوره صفوی با مهارت و دقت فراوان این نسخه را زینت داده‌اند و نمونه‌ای ماندگار از هنر تذهیب صفوی خلق کرده‌اند.»

اهمیت محتوایی کتاب حبیب‌السیر

محمدی ادامه داد: «کتاب حبیب‌السیر فی اخبار افراد البشر، اثر غیاث‌الدین خواندمیر (۸۸۰–۹۴۱ق)، یکی از آثار برجسته در حوزه تاریخ عمومی جهان است. نویسنده روایت خود را از روزگار پیشدادیان آغاز می‌کند و تا پایان عمر شاه اسماعیل صفوی ادامه می‌دهد. علاوه بر تاریخ عمومی، او در پایان کتاب به کرامات سادات و عجایب عالم نیز می‌پردازد که نشان‌دهنده جامعیت اثر و دقت نویسنده در ثبت رویدادهای تاریخی است.»

ثبت ملی و ارزش هنری تذهیب‌ها

محمدی تأکید کرد: «ثبت ملی نسخه خطی «حبیب‌السیر» پس از طی مراحل قانونی انجام شد و این اقدام اهمیت و ارزش هنری و تاریخی اثر را برجسته می‌کند. تذهیب‌های نسخه «حبیب‌السیر» نمونه‌ای بی‌نظیر از سبک و مهارت هنرمندان صفوی است و نشان می‌دهد چگونه هنر ایرانی مفاهیم معنوی و زیبایی‌شناختی را در قالب یک اثر مکتوب و تصویری متجلی کرده است. این نسخه امروز به نمونه‌ای برجسته از هنر تذهیب دوره صفوی تبدیل شده است.»

جایگاه نسخه در کتابخانه وقفی بهاءالملک

مدیر موزه گفت: «کتابخانه وقفی مرحوم بهاءالملک، که این نسخه از آن به موزه منتقل شده است، دارای آثار خطی و تذهیب بسیار ارزشمندی است. نسخه‌های این مجموعه نشان‌دهنده سلیقه و دقت هنرمندان دوره صفوی در تذهیب و تصویرگری بوده و همواره مورد توجه پژوهشگران هنر و تاریخ ایران قرار گرفته‌اند. ثبت ملی این نسخه، به معرفی بهتر و حفظ این میراث فرهنگی کمک شایانی خواهد کرد.»

جلوه‌های تذهیب و هنر بصری

وی ادامه داد: «تذهیب این نسخه تنها به زیبایی بصری محدود نمی‌شود. هماهنگی رنگ‌ها، طرح‌ها و حاشیه‌ها، بیانگر ظرافت و دقت ذهنی هنرمندان است. تذهیب‌گران صفوی توانستند با استفاده از رنگ‌های طلایی، لاجوردی، سبز و گل‌بهی، فضایی روحانی و هماهنگ ایجاد کنند که مخاطب را به تأمل وادارد و ارزش معنوی متن را دوچندان سازد.»

ترکیب تاریخ، هنر و معنویت

محمدی افزود: «نسخه «حبیب‌السیر» علاوه بر زیبایی بصری و تذهیب‌های نسخه «حبیب‌السیر»، از لحاظ محتوایی نیز اثری ارزشمند است. این اثر نشان می‌دهد که چگونه تاریخ، هنر و معنویت می‌توانند در قالب یک اثر مکتوب و تصویری ترکیب شوند. هم‌زمان با ثبت ملی، این نسخه به‌عنوان نمونه‌ای برجسته از هنر تذهیب دوره صفوی معرفی شده و توجه محققان و علاقه‌مندان داخلی و خارجی را به خود جلب کرده است.»

برنامه‌های موزه برای معرفی نسخه

او افزود: با توجه به اهمیت این نسخه، موزه وقف همدان برنامه‌هایی برای بازدید عمومی و برگزاری نمایشگاه‌های تخصصی طراحی کرده است تا علاقه‌مندان بتوانند از نزدیک با هنر تذهیب آشنا شوند. این اقدام همچنین به حفظ و ترویج میراث فرهنگی کمک می‌کند و نسل‌های آینده را با هنر و تاریخ ایران آشنا می‌سازد.»

جزئیات فنی تذهیب

محمدی همچنین به جزئیات فنی تذهیب نسخه اشاره کرد: «تذهیب‌گران این نسخه با دقت فراوان حاشیه‌ها را طراحی کرده‌اند. استفاده از خطوط هندسی و گل‌وبرگ‌های طبیعی، هماهنگی بی‌نظیری در کل اثر ایجاد کرده است. این دقت و ظرافت باعث می‌شود تا نسخه «حبیب‌السیر» از نظر تاریخی و هنری جزو آثار ممتاز به شمار آید.

پیام فرهنگی و آموزشی

وی در پایان اظهار داشت: «ثبت ملی نسخه خطی «حبیب‌السیر» نشان می‌دهد میراث فرهنگی ایران هنوز جایگاه ویژه‌ای در هنر جهانی دارد. این اثر هنر، تاریخ و معنویت را به هم پیوند می‌دهد و ارزش‌های هنری دوره صفوی را به نسل‌های امروز منتقل می‌کند. امیدواریم با معرفی این آثار، علاقه‌مندان بیشتری با هنر تذهیب و تاریخ ایران آشنا شوند و این میراث گرانبها حفظ و ترویج گردد.»

انگیزه‌بخشی برای پژوهشگران و هنرمندان

مدیر موزه خاطرنشان کرد: «این اقدام نه تنها به حفظ میراث فرهنگی کمک می‌کند، بلکه انگیزه‌ای برای هنرمندان و پژوهشگران جوان ایجاد می‌نماید تا به مطالعه و پژوهش در زمینه تذهیب و هنر ایرانی بپردازند. نمایش این نسخه در موزه، فرصتی مناسب برای آشنایی نسل جوان با هنر ایرانی و ارزش‌های معنوی متن است و علاقه به هنرهای سنتی و نگارگری در میان مردم را افزایش می‌دهد.»

هماهنگی زیبایی‌شناسی و دقت تاریخی

محمدی گفت: «نسخه «حبیب‌السیر» نمونه‌ای از هماهنگی میان زیبایی‌شناسی و دقت تاریخی است. این اثر نشان می‌دهد چگونه هنرمندان صفوی توانستند دانش، مهارت و ذوق خود را در خدمت هنر و فرهنگ قرار دهند. رنگ‌ها، ترنج‌ها و حاشیه‌های گل‌بهی، ترکیبی از مهارت فنی و هنر ظریف را به نمایش می‌گذارد که نمونه‌ای منحصر به فرد در تاریخ هنر ایران است.»

منبع خبر: خبرگزاری حوزه

آقا میری، هنرمند و مدرس حوزه نگارگری و تذهیب، جنبه‌های بصری قابل توجه و زیبا را از ویژگی‌های بارز آثار استاد محمود فرشچیان عنوان کرد و گفت: آثار این هنرمند، مردم‌پسند بود و جایگاه ویژه‌ای در میان مردم داشت و در عین حال جامعه هنری هم برای آثار او بسیار ارزش قائل بود.

به گزارش نمایشگاه مجازی هنر تذهیب به نقل از ایرنا، امیرحسین آقامیری ضمن عرض تسلیت به جامعه هنری به خصوص نگارگری به مناسبت درگذشت استاد محمود فرشچیان اظهارداشت: او یکی از مفاخر و بزرگان نگارگری ایران بود و همواره در یاد و خاطره همه ما هست و خواهد بود و با آثار بی‌نظیری که خلق کرده، همواره زنده است و هیچ وقت از میان ما نخواهد رفت. امیدوارم که نظیر چنین استادی بار دیگر تجلی پیدا کند و ما بتوانیم از آثارش بهره‌مند شویم.

یکی از ویژگی‌های بارز استاد فرشچیان، پرتلاش بودن اوست

وی با اشاره به ویژگی‌های هنری استاد فرشچیان گفت: با توجه به الگوبرداری که از آثار این هنرمند داشته‌ام یکی از ویژگی‌های بارز استاد فرشچیان، پرتلاش بودن اوست و مصداق ضرب‌المثل کار نیکو کردن از پر کردن است، استاد فرشچیان در آثارش کم نمی‌گذاشت، با توجه به آثاری که خلق کرده بود، تلاش او شبانه‌روزی و بی‌وقفه بود.

آقامیری افزود: استاد فرشچیان هشت دهه پی در پی در حوزه نگارگری فعالیت کرد و تلاش او باعث شد که نبوغش شکوفا شده و در ایران و جهان شناخته شود و همگان بتوانند از آثارش بهره‌مند شوند.

چهار سال اول فعالیت هنری استاد فرشچیان وقف طراحی شد

این هنرمند نگارگر بیان کرد: یکی دیگر از ویژگی‌های استاد فرشچیان، طراحی بسیار قوی او بود، زمانی که در حوزه نگارگری هنرجو بودم، در مصاحبه‌های متعددی از این استاد شنیدم که بر طراحی تاکید داشت و گفت که چهار سال اول فعالیت هنری خود را وقف طراحی کرده است و این طراحی باعث شد که استاد فرشچیان آثار برجسته و شاخصی را خلق کند و ما از آنها لذت ببریم.

آثار فرشچیان به خصوص آثار مربوط به دهه‌های ۴۰ و ۵۰ که استاد در ایران سکونت داشت، بسیار قوی و ناب بودند، این دهه‌ها

وی اظهارداشت: آثار استاد فرشچیان، مردم‌پسند بود و جایگاه ویژه‌ای در میان مردم داشت و در عین حال جامعه هنری هم برای آثار او بسیار ارزش قائل بود، آثار فرشچیان به خصوص آثار مربوط به دهه‌های ۴۰ و ۵۰ که استاد در ایران سکونت داشت، بسیار قوی و ناب بودند، این دهه‌ها اوج جوانی، فعالیت و قدرت فرشچیان در حوزه نگارگری بود و بهترین آثارش را در این دوره ترسیم کرده است.

آقامیری درباره ویژگی منحصر به فرد استاد فرشچیان و تاثیر آن بر نگارگران پس از خود خاطرنشان کرد: استاد فرشچیان از نبوغ خاصی برخوردار بود و لازمه ظهور و تجلی این نبوغ در جامعه هنری و در آثارش تلاش زیاد و بی‌وقفه بود، استاد فرشچیان در حوزه هنر و سایر حوزه‌ها تلاش شبانه‌روزی داشت و همیشه این ویژگی را الگو قرار می‌دهم.

وی افزود: اگر ما تلاش زیادی در حوزه هنر یا هر حوزه دیگری داشته باشیم حتماً موفق خواهیم شد، اگر به این تلاش، نبوغ هم اضافه شود، هنرمند حتماً منحصر به فرد خواهد شد، آثاری که خلق می‌کند، بی‌بدیلی و بی‌نظیری خواهد بود که این ویژگی در آثار استاد فرشچیان مشهود است و در مقابل بعضی از این آثار باید تعظیم کرد.

بهترین و ناب‌ترین آثار فرشچیان مربوطه به دهه‌های ۴۰ و ۵۰ است

این هنرمند نگارگر با اشاره به تاثیرپذیری از آثار استاد فرشچیان گفت: هنر و هنرمند آیینه جامعه خودشان هستند، هنرمند هر چه در درونش باشد، آن را به تصویر می‌کشد، بهترین و ناب‌ترین آثار فرشچیان مربوطه به دهه‌های ۴۰ و ۵۰ و دورانی است که استاد در ایران بود، آثار او فضای کاملاً ایرانی داشت و اوج قدرت او در حوزه نگارگری بود.

«عصر عاشورا»، «ضامن آهو»، «رستم و اژدها»، «داستان موسی و اژدها» بی‌نظیرترین آثار استاد فرشچیان است

آقامیری توضیح داد که استاد محمود فرشچیان در آن دوران، جوانی پرتلاش بود که با بهره‌گیری از تجربیات هنرمندان گذشته و با مطالعه آثار قدما و مشاهده آثار بزرگان جهان، شیوه‌ای منحصربه‌فرد در هنر خود ایجاد کرد. او با پشتکار فراوان توانست آثاری بی‌بدیل خلق کند؛ از جمله «عصر عاشورا»، «ضامن آهو» و «رستم و اژدها» که بیشتر در سال‌های ۱۳۴۲، ۱۳۴۵، ۱۳۴۸، دهه ۵۰ و سال ۱۳۵۸ خلق شدند. در میان این آثار، «داستان موسی و اژدها» یکی از درخشان‌ترین و بی‌نظیرترین آثار استاد فرشچیان در زمینه نگارگری به شمار می‌رود.

وی توضیح داد که هنرمند زمانی که از فضای اصلی خود فاصله می‌گیرد و در محیطی تازه قرار می‌گیرد، دیگر نمی‌تواند آن فضا را به‌خوبی احساس کند و ناگزیر تحت تأثیر جامعه خود قرار می‌گیرد. او افزود که همیشه به آثار استاد محمود فرشچیان در دهه‌های ۴۰ و ۵۰ استناد می‌کند، زیرا در آن دوران استاد فرشچیان بهترین آثار خود را خلق کرده است. وی تأکید کرد که از تماشای آن آثار لذت فراوان برده و از آن‌ها بهره‌های بسیاری گرفته است.

این هنرمند نگارگر، جنبه‌های بصری قابل توجه و زیبا را از دیگر ویژگی‌های بارز آثار استاد فرشچیان عنوان کرد و گفت: مخاطبان و هنرمندان بسیاری به دلیل این ویژگی جذب آثار استاد فرشچیان شدند اما نکته قابل توجهی که خود استاد همیشه به هنرمندانی که سبک او را دنبال می‌کردند می‌گفت این بود که «من سبکی را ایجاد و دریچه‌ای را باز کردم، دریچه‌های بسیاری در هنر وجود دارد و شما باید دریچه‌های دیگری را بازکنید و سعی نکنید آن کاری که من انجام داده‌ام را انجام دهید.»

آقامیری افزود: استاد فرشچیان معتقد بود هنرمندانی که صرفا از سبک او پیروی می‌کنند، در نقطه صفر قرار می‌گیرند، این پیشرفت و ترقی در هنر نیست، تکرار است و تقلید و تکرار بزرگترین آفت در هنر است و براین اساس به هنرمندان توصیه می‌کرد که سبک‌های دیگری را تجربه کنند و فعالیت آنان محدود به تکرار و تقلید نباشد.

به گزارش ایرنا، محمود فرشچیان هنرمند مطرح نگارگری کشورمان سال ۱۳۰۸ در اصفهان متولد شد، پدرش که مردی هنردوست بود با توجه به اشتیاق فرزند به هنر نقاشی او را به کارگاه استاد حاج میرزا آقاامامی رهنمون کرد. فرشچیان در هنرستان هنرهای زیبای اصفهان از استاد عیسی بهادری تعلیم گرفت.

پس از پایان این دوره به اروپا رفت و چند سالی در آنجا به مطالعه و بررسی آثار نقاشان برجسته غرب همت گماشت و در نتیجه همین مطالعات بود که به رهیافتی تازه از هنر نقاشان با معیارهای جهانی رسید.

او پس از بازگشت به ایران، فعالیت هنری خود را در اداره کل هنرهای زیبای تهران آغاز کرد. وی مسئولیت مدیریت اداره هنرهای ملی و استادی دانشکده هنرهای زیبای دانشگاه تهران را بر عهده گرفت. استاد با تلاش مداوم و خلق آثار شگفت‌انگیز، توانست آوازه هنری خود را در سراسر ایران و حتی فراتر از مرزها گسترش دهد.

آثار استاد فرشچیان در بیش از صدها نمایشگاه فردی و جمعی در ایران و سایر کشورها برپا و با استقبال بسیار زیادی روبه‌رو شده است. برگزاری نمایشگاه‌های پی‌درپی معرف شهرت وی در پهنه جهانی است به گونه‌ای که موزه‌ها، کتابخانه‌ها و مجموعه‌داران شخصی و عاشقان هنر به داشتن قطعه‌ای از آثار او مباهات می‌کنند.

با تأسیس موزه فرشچیان در مجموعه فرهنگی – تاریخی سعدآباد، سازمان میراث فرهنگی کشور بر آن شد تا فرصتی برای عموم هموطنان و هنردوستان جهان فراهم آورد تا از آثار این هنرمند بزرگ در یک مجموعه زیبا بازدید کنند. در این موزه بیش از ۷۰ اثر از آثار استاد فرشچیان گردآوری شده است.

همچنین طراحی‌ ضریح مطهر و منور حضرت اباعبدالله(ع) و ثامن‌الائمه حضرت رضا(ع) به قلم ماندگار و با کفایت استاد فرشچیان صورت گرفته است که این نقوش زرین، یادمانی خجسته در تاریخ فرهنگ و هنر ایران است که استاد به‌صورت افتخاری انجام داده است. فرشچیان ۱۸ مردادماه دار فانی را وداع گفت.

نمایشگاه تاریخ کتابت قرآن در موزه آمریکا با عنوانی تازه در موزه هنرهای زیبای هیوستون برگزار شده است. این موزه در این رویداد، تاریخچه قرن‌ها هنر کتابت قرآنی را به شکلی چشمگیر در معرض دید عموم قرار داده است. 

به گزارش نمایشگاه اینترنتی هنرتذهیب به نقل از ایکنا، موزه هنرهای زیبای هیوستون در ایالت تگزاس آمریکا، میزبان نمایشگاهی از نسخه‌های خطی قرآن از سراسر جهان اسلام است.

این نمایشگاه یک رویداد ویژه است که سیر تحول هنر کتابت قرآن را به نمایش می‌گذارد.

این مجموعه بر دوازده شاهکار از قرن هفتم تا نوزدهم تمرکز دارد و روند تولید نسخ خطی نفیس قرآن از سراسر سرزمین‌های اسلامی در طول بیش از ۱۲۰۰ سال را به بینندگان عرضه می‌کند.

 موارد برجسته عرضه شده در این نمایشگاه عبارتند از:

۱- کاتبان قرآنی در عربستان، در اواسط قرن هفتم میلادی، برگی از نسخه‌ای خطی از قرآن را به خط حجازی بر روی پوست نگاشته‌اند. این نسخه خطی از قدیمی‌ترین قرآن‌های شناخته‌شده به شمار می‌رود و امروزه تنها چند صفحه و قطعه از آن باقی مانده است.

 ۲- خوشنویس ایرانی، میرعبدالکریم محمد صادق الحسینی الیزدی، در سال ۱۲۶۰ هجری قمری (۱۸۴۴–۱۸۴۵ میلادی) نسخه‌ای خطی از قرآن را با تذهیب زیبا خلق کرده است. او این اثر ارزشمند را با جوهر، آبرنگ مات و طلا بر روی کاغذ نوشت.

 ۳- پوران جینچی در سال ۲۰۰۹ اثر معاصر خود با عنوان نسخه مذهب قرمز ۲ را با جوهر روی کاغذ کتابت کرده است. او در این اثر یکی از مهم‌ترین جنبه‌های قرآن، یعنی تجوید و تلاوت صحیح آن را به تصویر می‌کشد و بر کیفیت خوشنویسی تأکید دارد. این اثر، بیننده را از معنای ظاهری کلمات به درک عمیق‌تر مفاهیم قرآنی هدایت می‌کند.

 ۴- طومار آیت الکرسی (۲۰۱۵) اثر استاد خوشنویس حاجی نورالدین که ترکیبی از خوشنویسی با قلم نی و سبک نگارش با قلم‌موی خوشنویسی چینی برای کتابت آیت الکرسی است.

این نمایشگاه تا ۲۸ ژوئن ۲۰۲۶ (۷ تیرماه ۱۴۰۵) به کار خود ادامه می‌دهد.

موزه هنرهای زیبای هیوستون با میزبانی نمایشگاه تاریخ کتابت قرآن در موزه آمریکا، جایگاه خود را به‌عنوان یکی از برجسته‌ترین موزه‌های هنری جهان تثبیت کرده است و در شهر هیوستون، ایالت تگزاس قرار دارد.

مجموعه دائمی این موزه بیش از ۵۰۰۰ سال تاریخ هنر را با نزدیک به ۸۰۰۰۰ اثر از شش قاره در بر می‌گیرد. از نظر فضای نمایشگاهی نیز، این موزه دومین موزه هنری بزرگ در قاره آمریکا محسوب می‌شود.

دو سال قبل، اضافه شدن شش گالری جدید به موزه هنرهای زیبای هیوستون، مساحت بخش هنر اسلامی را تقریباً دو برابر کرد. گالری‌های بخش اسلامی موزه هم‌اکنون مجموعه‌ای وسیع از آثار باستانی مربوط به قرن‌های هفتم تا نوزدهم را به نمایش می‌گذارند.

این گالری‌ها نسخه‌های خطی، سرامیک‌های نفیس، فلزات منبت‌کاری‌شده و منسوجات ارزشمندی را از کشورهای مختلف، از جمله مراکش، اسپانیا، تونس، مصر، ترکیه، سوریه، ایران، عراق، ازبکستان، افغانستان و هند عرضه می‌کنند.

گفت‌وگو با استاد اردشیر مجرد تاکستانی، از شاگردان برجسته استاد فرشچیان، در روز سه شنبه 21 مرداد ماه 1404 توسط خانم ترانه سلطانی خبرنگار روزنامه شرق، تهیه و منتشر شد، به پاس سال‌ها تلاش استاد فرشچیان در جهت اعتلای هنر ایران زمین، این گفت‌وگو  در سایت هنر تذهیب» باز نشر می‌شود.