گفتگو با آقا میری درباره فرشچیان

آثار فرشچیان مردم‌پسند بود

آقا میری، هنرمند و مدرس حوزه نگارگری و تذهیب، جنبه‌های بصری قابل توجه و زیبا را از ویژگی‌های بارز آثار استاد محمود فرشچیان عنوان کرد و گفت: آثار این هنرمند، مردم‌پسند بود و جایگاه ویژه‌ای در میان مردم داشت و در عین حال جامعه هنری هم برای آثار او بسیار ارزش قائل بود.

به گزارش نمایشگاه مجازی هنر تذهیب به نقل از ایرنا، امیرحسین آقامیری ضمن عرض تسلیت به جامعه هنری به خصوص نگارگری به مناسبت درگذشت استاد محمود فرشچیان اظهارداشت: او یکی از مفاخر و بزرگان نگارگری ایران بود و همواره در یاد و خاطره همه ما هست و خواهد بود و با آثار بی‌نظیری که خلق کرده، همواره زنده است و هیچ وقت از میان ما نخواهد رفت. امیدوارم که نظیر چنین استادی بار دیگر تجلی پیدا کند و ما بتوانیم از آثارش بهره‌مند شویم.

یکی از ویژگی‌های بارز استاد فرشچیان، پرتلاش بودن اوست

وی با اشاره به ویژگی‌های هنری استاد فرشچیان گفت: با توجه به الگوبرداری که از آثار این هنرمند داشته‌ام یکی از ویژگی‌های بارز استاد فرشچیان، پرتلاش بودن اوست و مصداق ضرب‌المثل کار نیکو کردن از پر کردن است، استاد فرشچیان در آثارش کم نمی‌گذاشت، با توجه به آثاری که خلق کرده بود، تلاش او شبانه‌روزی و بی‌وقفه بود.

آقامیری افزود: استاد فرشچیان هشت دهه پی در پی در حوزه نگارگری فعالیت کرد و تلاش او باعث شد که نبوغش شکوفا شده و در ایران و جهان شناخته شود و همگان بتوانند از آثارش بهره‌مند شوند.

چهار سال اول فعالیت هنری استاد فرشچیان وقف طراحی شد

این هنرمند نگارگر بیان کرد: یکی دیگر از ویژگی‌های استاد فرشچیان، طراحی بسیار قوی او بود، زمانی که در حوزه نگارگری هنرجو بودم، در مصاحبه‌های متعددی از این استاد شنیدم که بر طراحی تاکید داشت و گفت که چهار سال اول فعالیت هنری خود را وقف طراحی کرده است و این طراحی باعث شد که استاد فرشچیان آثار برجسته و شاخصی را خلق کند و ما از آنها لذت ببریم.

آثار فرشچیان به خصوص آثار مربوط به دهه‌های ۴۰ و ۵۰ که استاد در ایران سکونت داشت، بسیار قوی و ناب بودند، این دهه‌ها

وی اظهارداشت: آثار استاد فرشچیان، مردم‌پسند بود و جایگاه ویژه‌ای در میان مردم داشت و در عین حال جامعه هنری هم برای آثار او بسیار ارزش قائل بود، آثار فرشچیان به خصوص آثار مربوط به دهه‌های ۴۰ و ۵۰ که استاد در ایران سکونت داشت، بسیار قوی و ناب بودند، این دهه‌ها اوج جوانی، فعالیت و قدرت فرشچیان در حوزه نگارگری بود و بهترین آثارش را در این دوره ترسیم کرده است.

آقامیری درباره ویژگی منحصر به فرد استاد فرشچیان و تاثیر آن بر نگارگران پس از خود خاطرنشان کرد: استاد فرشچیان از نبوغ خاصی برخوردار بود و لازمه ظهور و تجلی این نبوغ در جامعه هنری و در آثارش تلاش زیاد و بی‌وقفه بود، استاد فرشچیان در حوزه هنر و سایر حوزه‌ها تلاش شبانه‌روزی داشت و همیشه این ویژگی را الگو قرار می‌دهم.

وی افزود: اگر ما تلاش زیادی در حوزه هنر یا هر حوزه دیگری داشته باشیم حتماً موفق خواهیم شد، اگر به این تلاش، نبوغ هم اضافه شود، هنرمند حتماً منحصر به فرد خواهد شد، آثاری که خلق می‌کند، بی‌بدیلی و بی‌نظیری خواهد بود که این ویژگی در آثار استاد فرشچیان مشهود است و در مقابل بعضی از این آثار باید تعظیم کرد.

بهترین و ناب‌ترین آثار فرشچیان مربوطه به دهه‌های ۴۰ و ۵۰ است

این هنرمند نگارگر با اشاره به تاثیرپذیری از آثار استاد فرشچیان گفت: هنر و هنرمند آیینه جامعه خودشان هستند، هنرمند هر چه در درونش باشد، آن را به تصویر می‌کشد، بهترین و ناب‌ترین آثار فرشچیان مربوطه به دهه‌های ۴۰ و ۵۰ و دورانی است که استاد در ایران بود، آثار او فضای کاملاً ایرانی داشت و اوج قدرت او در حوزه نگارگری بود.

«عصر عاشورا»، «ضامن آهو»، «رستم و اژدها»، «داستان موسی و اژدها» بی‌نظیرترین آثار استاد فرشچیان است

آقامیری توضیح داد که استاد محمود فرشچیان در آن دوران، جوانی پرتلاش بود که با بهره‌گیری از تجربیات هنرمندان گذشته و با مطالعه آثار قدما و مشاهده آثار بزرگان جهان، شیوه‌ای منحصربه‌فرد در هنر خود ایجاد کرد. او با پشتکار فراوان توانست آثاری بی‌بدیل خلق کند؛ از جمله «عصر عاشورا»، «ضامن آهو» و «رستم و اژدها» که بیشتر در سال‌های ۱۳۴۲، ۱۳۴۵، ۱۳۴۸، دهه ۵۰ و سال ۱۳۵۸ خلق شدند. در میان این آثار، «داستان موسی و اژدها» یکی از درخشان‌ترین و بی‌نظیرترین آثار استاد فرشچیان در زمینه نگارگری به شمار می‌رود.

وی توضیح داد که هنرمند زمانی که از فضای اصلی خود فاصله می‌گیرد و در محیطی تازه قرار می‌گیرد، دیگر نمی‌تواند آن فضا را به‌خوبی احساس کند و ناگزیر تحت تأثیر جامعه خود قرار می‌گیرد. او افزود که همیشه به آثار استاد محمود فرشچیان در دهه‌های ۴۰ و ۵۰ استناد می‌کند، زیرا در آن دوران استاد فرشچیان بهترین آثار خود را خلق کرده است. وی تأکید کرد که از تماشای آن آثار لذت فراوان برده و از آن‌ها بهره‌های بسیاری گرفته است.

این هنرمند نگارگر، جنبه‌های بصری قابل توجه و زیبا را از دیگر ویژگی‌های بارز آثار استاد فرشچیان عنوان کرد و گفت: مخاطبان و هنرمندان بسیاری به دلیل این ویژگی جذب آثار استاد فرشچیان شدند اما نکته قابل توجهی که خود استاد همیشه به هنرمندانی که سبک او را دنبال می‌کردند می‌گفت این بود که «من سبکی را ایجاد و دریچه‌ای را باز کردم، دریچه‌های بسیاری در هنر وجود دارد و شما باید دریچه‌های دیگری را بازکنید و سعی نکنید آن کاری که من انجام داده‌ام را انجام دهید.»

آقامیری افزود: استاد فرشچیان معتقد بود هنرمندانی که صرفا از سبک او پیروی می‌کنند، در نقطه صفر قرار می‌گیرند، این پیشرفت و ترقی در هنر نیست، تکرار است و تقلید و تکرار بزرگترین آفت در هنر است و براین اساس به هنرمندان توصیه می‌کرد که سبک‌های دیگری را تجربه کنند و فعالیت آنان محدود به تکرار و تقلید نباشد.

به گزارش ایرنا، محمود فرشچیان هنرمند مطرح نگارگری کشورمان سال ۱۳۰۸ در اصفهان متولد شد، پدرش که مردی هنردوست بود با توجه به اشتیاق فرزند به هنر نقاشی او را به کارگاه استاد حاج میرزا آقاامامی رهنمون کرد. فرشچیان در هنرستان هنرهای زیبای اصفهان از استاد عیسی بهادری تعلیم گرفت.

پس از پایان این دوره به اروپا رفت و چند سالی در آنجا به مطالعه و بررسی آثار نقاشان برجسته غرب همت گماشت و در نتیجه همین مطالعات بود که به رهیافتی تازه از هنر نقاشان با معیارهای جهانی رسید.

او پس از بازگشت به ایران، فعالیت هنری خود را در اداره کل هنرهای زیبای تهران آغاز کرد. وی مسئولیت مدیریت اداره هنرهای ملی و استادی دانشکده هنرهای زیبای دانشگاه تهران را بر عهده گرفت. استاد با تلاش مداوم و خلق آثار شگفت‌انگیز، توانست آوازه هنری خود را در سراسر ایران و حتی فراتر از مرزها گسترش دهد.

آثار استاد فرشچیان در بیش از صدها نمایشگاه فردی و جمعی در ایران و سایر کشورها برپا و با استقبال بسیار زیادی روبه‌رو شده است. برگزاری نمایشگاه‌های پی‌درپی معرف شهرت وی در پهنه جهانی است به گونه‌ای که موزه‌ها، کتابخانه‌ها و مجموعه‌داران شخصی و عاشقان هنر به داشتن قطعه‌ای از آثار او مباهات می‌کنند.

با تأسیس موزه فرشچیان در مجموعه فرهنگی – تاریخی سعدآباد، سازمان میراث فرهنگی کشور بر آن شد تا فرصتی برای عموم هموطنان و هنردوستان جهان فراهم آورد تا از آثار این هنرمند بزرگ در یک مجموعه زیبا بازدید کنند. در این موزه بیش از ۷۰ اثر از آثار استاد فرشچیان گردآوری شده است.

همچنین طراحی‌ ضریح مطهر و منور حضرت اباعبدالله(ع) و ثامن‌الائمه حضرت رضا(ع) به قلم ماندگار و با کفایت استاد فرشچیان صورت گرفته است که این نقوش زرین، یادمانی خجسته در تاریخ فرهنگ و هنر ایران است که استاد به‌صورت افتخاری انجام داده است. فرشچیان ۱۸ مردادماه دار فانی را وداع گفت.

نمایشگاه تاریخ کتابت قرآن در موزه آمریکا

نمایشگاه تاریخ کتابت قرآن در موزه آمریکا

نمایشگاه تاریخ کتابت قرآن در موزه آمریکا با عنوانی تازه در موزه هنرهای زیبای هیوستون برگزار شده است. این موزه در این رویداد، تاریخچه قرن‌ها هنر کتابت قرآنی را به شکلی چشمگیر در معرض دید عموم قرار داده است. 

به گزارش نمایشگاه اینترنتی هنرتذهیب به نقل از ایکنا، موزه هنرهای زیبای هیوستون در ایالت تگزاس آمریکا، میزبان نمایشگاهی از نسخه‌های خطی قرآن از سراسر جهان اسلام است.

این نمایشگاه یک رویداد ویژه است که سیر تحول هنر کتابت قرآن را به نمایش می‌گذارد.

این مجموعه بر دوازده شاهکار از قرن هفتم تا نوزدهم تمرکز دارد و روند تولید نسخ خطی نفیس قرآن از سراسر سرزمین‌های اسلامی در طول بیش از ۱۲۰۰ سال را به بینندگان عرضه می‌کند.

 موارد برجسته عرضه شده در این نمایشگاه عبارتند از:

۱- کاتبان قرآنی در عربستان، در اواسط قرن هفتم میلادی، برگی از نسخه‌ای خطی از قرآن را به خط حجازی بر روی پوست نگاشته‌اند. این نسخه خطی از قدیمی‌ترین قرآن‌های شناخته‌شده به شمار می‌رود و امروزه تنها چند صفحه و قطعه از آن باقی مانده است.

 ۲- خوشنویس ایرانی، میرعبدالکریم محمد صادق الحسینی الیزدی، در سال ۱۲۶۰ هجری قمری (۱۸۴۴–۱۸۴۵ میلادی) نسخه‌ای خطی از قرآن را با تذهیب زیبا خلق کرده است. او این اثر ارزشمند را با جوهر، آبرنگ مات و طلا بر روی کاغذ نوشت.

 ۳- پوران جینچی در سال ۲۰۰۹ اثر معاصر خود با عنوان نسخه مذهب قرمز ۲ را با جوهر روی کاغذ کتابت کرده است. او در این اثر یکی از مهم‌ترین جنبه‌های قرآن، یعنی تجوید و تلاوت صحیح آن را به تصویر می‌کشد و بر کیفیت خوشنویسی تأکید دارد. این اثر، بیننده را از معنای ظاهری کلمات به درک عمیق‌تر مفاهیم قرآنی هدایت می‌کند.

 ۴- طومار آیت الکرسی (۲۰۱۵) اثر استاد خوشنویس حاجی نورالدین که ترکیبی از خوشنویسی با قلم نی و سبک نگارش با قلم‌موی خوشنویسی چینی برای کتابت آیت الکرسی است.

این نمایشگاه تا ۲۸ ژوئن ۲۰۲۶ (۷ تیرماه ۱۴۰۵) به کار خود ادامه می‌دهد.

موزه هنرهای زیبای هیوستون با میزبانی نمایشگاه تاریخ کتابت قرآن در موزه آمریکا، جایگاه خود را به‌عنوان یکی از برجسته‌ترین موزه‌های هنری جهان تثبیت کرده است و در شهر هیوستون، ایالت تگزاس قرار دارد.

مجموعه دائمی این موزه بیش از ۵۰۰۰ سال تاریخ هنر را با نزدیک به ۸۰۰۰۰ اثر از شش قاره در بر می‌گیرد. از نظر فضای نمایشگاهی نیز، این موزه دومین موزه هنری بزرگ در قاره آمریکا محسوب می‌شود.

دو سال قبل، اضافه شدن شش گالری جدید به موزه هنرهای زیبای هیوستون، مساحت بخش هنر اسلامی را تقریباً دو برابر کرد. گالری‌های بخش اسلامی موزه هم‌اکنون مجموعه‌ای وسیع از آثار باستانی مربوط به قرن‌های هفتم تا نوزدهم را به نمایش می‌گذارند.

این گالری‌ها نسخه‌های خطی، سرامیک‌های نفیس، فلزات منبت‌کاری‌شده و منسوجات ارزشمندی را از کشورهای مختلف، از جمله مراکش، اسپانیا، تونس، مصر، ترکیه، سوریه، ایران، عراق، ازبکستان، افغانستان و هند عرضه می‌کنند.

ادوار تذهیب در کتاب آرایی مذهبی ایرانی

ادوار تذهیب در کتاب آرایی مذهبی ایرانی

ادوار تذهیب در کتاب‌آرایی مذهبی ایرانی نشان‌دهنده روند تکامل هنرهای تزئینی در متون مقدس از آغاز دوره اسلامی تا عصر معاصر است. این پژوهش به تحلیل ویژگی‌های بصری، نمادپردازی و سبک‌های تذهیب در قرآن‌ها، ادعیه و نسخه‌های خطی مذهبی می‌پردازد و نقش هنرمندان و مکاتب مختلف در شکل‌دهی این هنر را برجسته می‌سازد.

چکیده

مقاله حاضر با موضوع «ادوار تذهیب در کتاب‌آرایی مذهبی ایرانی» سیر پیدایش و تکامل هنر تذهیب در ایران را بررسی می‌کند. حبیب‌الله عظیمی، نویسنده مقاله، نشان می‌دهد که هنرمندان در قرن‌های ۳ و ۴ هجری تذهیب را ساده و با رنگ‌های محدود اجرا می‌کردند. در قرن‌های ۶ و ۷ هجری، آثارشان منسجم و رنگارنگ شد. در قرن ۸، آثار مجلل و باشکوه خلق کردند و در قرن‌های ۹ و ۱۰، هنرمندان آثار پرکار و ظریف پدید آوردند. سرانجام در قرن‌های ۱۱ تا ۱۳، هنر تذهیب به اوج شکوفایی خود رسید. ورود صنعت چاپ در نیمه دوم قرن ۱۳، باعث کاهش اجرای تذهیب شد و این هنر به تدریج رو به افول گذاشت.

مقدمه

تذهیب در کتاب‌آرایی مذهبی ایرانی نه تنها جنبه تزئینی دارد، بلکه نشان‌دهنده ذوق، مهارت و تفکر زیبایی‌شناسی هنرمندان ایرانی است. مطالعه ادوار تذهیب در کتاب‌آرایی مذهبی ایرانی کمک می‌کند روند تحول این هنر و سبک‌های مختلف آن را بهتر درک کنیم.

سیر تاریخی تذهیب در ایران

قرن‌های ۳ و ۴ هجری: آغاز ساده و محدود

در آغاز ادوار تذهیب در کتاب‌آرایی مذهبی ایرانی، هنرمندان تذهیب را با خطوط ساده و رنگ‌های محدود اجرا می‌کردند. بیشتر تمرکز بر قاب‌بندی متون و ایجاد ساختار هندسی پایه‌ای بود و نقش‌ها کوچک و ساده بودند. هدف اصلی آن‌ها زیباسازی متن بدون انحراف توجه خواننده از محتوای مذهبی بود.

قرن‌های ۶ و ۷ هجری: انسجام و تنوع رنگ

با گذر زمان، تذهیب در کتاب‌های مذهبی پیچیده‌تر شد و رنگ‌های متنوع‌تری به کار گرفته شد. هنرمندان علاوه بر زیبایی، به ایجاد هارمونی و ریتم بصری در صفحات کتاب توجه داشتند. آثار این دوره نمونه‌ای از انسجام ترکیب‌بندی‌ها و جزئیات دقیق نقوش گیاهی و هندسی است.

قرن ۸ هجری: شکوه و مجلل بودن

در این دوره، هنرمندان از طلاکاری و نقوش پیچیده برای زیباسازی کتاب‌ها استفاده کردند. آثار قرن هشتم هجری شکوه و جلال خاصی به متن‌های مذهبی بخشید و نشان‌دهنده مهارت بالای هنرمندان و پیشرفت تکنیک‌های تذهیب است.

قرن‌های ۹ و ۱۰ هجری: ظرافت و پرکاری

تذهیب در این دو قرن ظریف‌تر و پرکارتر شد. نقوش پیچیده و جزئیات دقیق‌تر جای خود را در صفحات کتاب‌ها باز کردند. استفاده از رنگ‌های متنوع و هماهنگی بین زمینه و حاشیه، آثار این دوره را از نظر زیبایی‌شناسی برجسته کرد.

قرن‌های ۱۱ تا ۱۳ هجری: اوج شکوفایی هنر تذهیب

این دوران، اوج هنر تذهیب در ایران محسوب می‌شود. مکاتب مختلف شکل گرفتند و آثار برجسته‌ای در کتاب‌آرایی مذهبی خلق شد. سبک‌ها متنوع و جلوه‌های هنری متکی بر ترکیب‌بندی‌های هندسی، گل و بوته و استفاده گسترده از طلا بود. این دوره نشان‌دهنده مهارت استادان مذهب و هنر تذهیب است.

نیمه دوم قرن ۱۳ هجری: افول با ورود چاپ

ورود صنعت چاپ در ایران باعث کاهش اجرای تذهیب شد. چاپ سریع و ارزان جایگزین هنر دستی شد، اما اهمیت تاریخی و ارزش هنری تذهیب همچنان باقی ماند. آثار این دوره هنوز به عنوان میراث فرهنگی ایران ارزشمند محسوب می‌شوند.

نتیجه‌گیری

بررسی ادوار تذهیب در کتاب‌آرایی مذهبی ایرانی نشان می‌دهد که هنرمندان طی قرن‌ها، هنر تذهیب را از ساده‌ترین اشکال تزئینی به اوج شکوفایی و پیچیدگی رسانده‌اند. اجرای تذهیب نه تنها کتاب‌های مذهبی را زیبا کرد، بلکه بخش مهمی از هویت فرهنگی و هنری ایران را شکل داد. حتی پس از ورود چاپ و کاهش رونق این هنر، اهمیت تاریخی و ارزش هنری آن همچنان مورد توجه پژوهشگران و علاقه‌مندان هنر ایرانی باقی مانده است.

منبع:
حبیب‌الله عظیمی، «سیر پیدایش و تکامل تذهیب در کتاب‌آرایی ایرانی»، بررسی ادوار تذهیب در کتاب‌های مذهبی ایرانی.