ثبت جهانی هنر تذهیب؛ میراث زرین ایران و جهان اسلام در یونسکو

هنر تذهیب به‌عنوان یکی از شاخص‌ترین جلوه‌های هنر ایرانی و اسلامی با همکاری ایران، آذربایجان، ترکیه، تاجیکستان و ازبکستان در فهرست میراث فرهنگی ناملموس بشریت یونسکو ثبت شد. این ثبت چندملیتی بر اهمیت حفظ و آموزش این هنر سنتی تأکید دارد.

معرفی هنر تذهیب و پیشینه تاریخی آن

هنر تذهیب، یکی از درخشان‌ترین جلوه‌های هنرهای تزئینی در تمدن ایرانی و اسلامی است. این هنر با استفاده از نقوش ظریف، رنگ‌های طبیعی و ورق طلا، زینت‌بخش نسخه‌های خطی، متون خوشنویسی، مینیاتورها و آثار هنری بوده است. تذهیب با تاریخی چندصدساله، نه‌تنها بیانگر ذوق و خلاقیت هنرمندان است، بلکه بازتاب‌دهنده باورها، نمادها و زیبایی‌شناسی فرهنگی جوامع مختلف نیز به شمار می‌رود.

همکاری چندملیتی برای ثبت هنر تذهیب در یونسکو

در هجدهمین جلسه کمیته بین‌دولتی حفاظت از میراث فرهنگی ناملموس، کشورهای آذربایجان، جمهوری اسلامی ایران، تاجیکستان، ترکیه و ازبکستان با همکاری یکدیگر، هنر تذهیب را با شماره 01981 برای ثبت در فهرست میراث فرهنگی ناملموس بشریت پیشنهاد کردند. این اقدام نتیجه‌ی سال‌ها تلاش مشترک، تبادل فرهنگی و تعامل میان هنرمندان، پژوهشگران و نهادهای مرتبط در سطح منطقه‌ای و بین‌المللی است.

دلایل ثبت هنر تذهیب در فهرست میراث فرهنگی ناملموس بشریت

یونسکو بر اساس معیارهای پنج‌گانه این هنر را واجد شرایط ثبت جهانی دانست.

1.تذهیب هنری سنتی با ریشه‌های فرهنگی عمیق است که در نسخه‌های خطی و آثار هنری به‌کار می‌رود و نقش مهمی در انتقال ارزش‌های فرهنگی دارد.

2. ثبت این هنر به توسعه مستندسازی، تحقیق و همکاری‌های بین‌المللی کمک می‌کند و آگاهی از کنوانسیون 2003 یونسکو را افزایش می‌دهد.

3. اقدامات آموزشی، پژوهشی و حفاظتی در کشورهای عضو تضمین‌کننده تداوم این هنر هستند.

4.مشارکت گسترده هنرمندان، استادکاران، سازمان‌های مردم‌نهاد و نهادهای فرهنگی در تهیه پرونده این نامزدی نقش مؤثری داشته است.

5. این هنر پیش‌تر در فهرست‌های ملی کشورهای عضو ثبت شده بود.

اهمیت آموزش و انتقال دانش تذهیب

تذهیب از نسلی به نسل دیگر از طریق آموزش سنتی، شاگردی در کارگاه‌ها و همچنین در دانشگاه‌ها و آکادمی‌های هنری منتقل می‌شود. در دهه‌های اخیر، این هنر در آموزش رسمی و غیررسمی جایگاه ویژه‌ای یافته و زنان هنرمند نیز نقش پررنگی در احیای آن دارند. علاوه بر جنبه‌های زیبایی‌شناختی، تذهیب موجب آرامش روانی، افزایش تمرکز و پیوند معنوی میان هنرمند و اثر می‌شود.

اقدامات حفاظتی و همکاری‌های بین‌المللی

کشورهای عضو یونسکو در راستای حفاظت از هنر تذهیب، برنامه‌هایی همچون برگزاری مسابقات و نمایشگاه‌های بین‌المللی، تدوین کتاب‌ها و منابع آموزشی، حمایت از آموزش سنتی در کارگاه‌ها و تشکیل شبکه‌های هنری و پژوهشی را در دستور کار قرار داده‌اند. این اقدامات با هدف انتقال دانش، تقویت همکاری‌های فرهنگی و افزایش آگاهی عمومی نسبت به ارزش میراث ناملموس صورت می‌گیرد.

توصیه‌های یونسکو به کشورهای عضو

یونسکو در مصوبه خود بر لزوم مشارکت جوامع محلی، هنرمندان و استادکاران در طراحی و اجرای برنامه‌های حفاظتی تأکید کرده است. همچنین یادآوری شده است که صرف ذکر نام افراد و سازمان‌ها برای نشان دادن مشارکت کافی نیست، بلکه باید نقش واقعی جوامع در حفظ و انتقال این میراث فرهنگی مستند و تقویت شود.

نتیجه

 ثبت هنر تذهیب در فهرست میراث فرهنگی ناملموس بشریت نه‌تنها افتخاری برای ایران و سایر کشورهای همکار است، بلکه گامی مهم در حفظ میراث مشترک فرهنگی منطقه محسوب می‌شود. این اقدام، زمینه‌ساز احیای هنرهای سنتی، تقویت همکاری‌های فراملی و گسترش آگاهی جهانی از ارزش‌های فرهنگی و هنری شرق خواهد بود.

منبع :

متن جلسه کمیته بین دولتی میراث فرهنگی ناملموس